Ciepłomierze z odczytem zdalnym i podzielniki z odczytem zdalnym przestają być dla zarządców bloków kwestią modernizacji „na później”. Polski przepis przejściowy nakazuje, aby do 1 stycznia 2027 właściciel lub zarządca budynku wielolokalowego zastąpił objęte nim starsze ciepłomierze, podzielniki kosztów ogrzewania oraz wodomierze ciepłej wody urządzeniami posiadającymi funkcję zdalnego odczytu, informuje redakcja kacikdomowy.pl. Ustawa, która wprowadziła ten obowiązek, weszła w życie 22 maja 2021 r.
Dla zarządu budynku oznacza to znacznie więcej niż zakup nowych liczników. Trzeba zinwentaryzować urządzenia, ustalić ich wiek i sposób komunikacji, sprawdzić techniczną możliwość rozliczania lokali, zaplanować finansowanie, wybrać system odczytowy, a następnie dostosować regulamin rozliczania ciepła i sposób przekazywania mieszkańcom danych o zużyciu. Jeżeli te prace rozpoczną się dopiero pod koniec grudnia 2026 r., sama dostępność urządzeń może być najmniejszym problemem.
Termin 1 stycznia 2027 nie jest zapowiedzią — obowiązek już wynika z ustawy
Podstawą jest art. 16 ustawy z 20 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o efektywności energetycznej oraz niektórych innych ustaw. Akt ma status obowiązującego, a jego zasadnicza część weszła w życie 22 maja 2021 r.
Przepis odnosi się do właściciela lub zarządcy budynku wielolokalowego. W praktyce proces organizuje więc odpowiednio wspólnota mieszkaniowa, jej zarząd lub zarządca, a w zasobach spółdzielczych — spółdzielnia mieszkaniowa działająca jako właściciel lub zarządca nieruchomości.
„Do dnia 1 stycznia 2027 r. właściciel lub zarządca budynku wielolokalowego zastąpi ciepłomierze, podzielniki kosztów ogrzewania (…) urządzeniami posiadającymi funkcję zdalnego odczytu.” — art. 16 ustawy z 20 kwietnia 2021 r.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska w oficjalnej odpowiedzi Departamentu Ciepłownictwa z 4 października 2023 r. potwierdziło, że regulacja weszła w życie 22 maja 2021 r. Resort wskazał również, że ustawodawca pozostawił zarządcom ponad pięć lat na wymianę lub doposażenie urządzeń.
Nie należy więc interpretować 1 stycznia 2027 r. jako daty, od której można zacząć modernizację. Do tego dnia wymagany stan techniczny powinien już zostać osiągnięty.
Jakie urządzenia trzeba sprawdzić w pierwszej kolejności
Audyt powinien objąć nie tylko podzielniki zamocowane na grzejnikach. Art. 16 ustawy wymienia trzy grupy urządzeń:
| Urządzenie | Co należy ustalić | Co może być potrzebne przed 2027 r. |
|---|---|---|
| Ciepłomierz | data montażu, typ, komunikacja, legalizacja | wymiana albo zapewnienie zdalnego odczytu |
| Podzielnik kosztów ogrzewania | model, rok montażu, sposób transmisji | wymiana na model zdalny lub modernizacja systemu |
| Wodomierz ciepłej wody użytkowej | typ, legalizacja, moduł radiowy | wymiana albo doposażenie w zdalny odczyt |
| System odbiorczy | protokół komunikacji, koncentratory, oprogramowanie | konfiguracja lub zakup infrastruktury |
| System rozliczeniowy | możliwość importu nowych odczytów | aktualizacja oprogramowania i procedur |
Sama obecność wyświetlacza elektronicznego nie oznacza jeszcze, że urządzenie spełnia wymóg. Zarządca powinien uzyskać od producenta lub operatora systemu dokumentację potwierdzającą możliwość odczytu bez konieczności wejścia pracownika do mieszkania.
Resort klimatu zwrócił uwagę, że jednym z argumentów przemawiających za zdalnym odczytem jest właśnie eliminowanie konieczności wizyt osoby odczytującej urządzenia w każdym lokalu.
„Dodatkowym elementem opłacalności jest komfort osób w lokalach mieszkalnych i użytkowych” — wskazał Departament Ciepłownictwa Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
Ciepłomierz czy podzielnik? Prawo rozróżnia te urządzenia
Warto uporządkować pojęcia przed rozpoczęciem przetargu. Ciepłomierz dokonuje pomiaru ilości energii cieplnej. Podzielnik nie jest takim samym urządzeniem pomiarowym — jego wskazania służą do ustalania udziału konkretnego lokalu w kosztach ogrzewania budynku.
Ma to znaczenie również przy późniejszym rozliczeniu kosztów ogrzewania. Przy spornej dopłacie mieszkańcy powinni sprawdzać nie tylko odczyt, ale także regulamin, współczynniki wyrównawcze, koszty stałe i zmienne. Szczegółowo pokazaliśmy ten mechanizm w poradniku jak sprawdzić niedopłatę po rozliczeniu wody i ogrzewania.
Aktualny tekst Prawa energetycznego przewiduje, że w określonych budynkach instalacja powinna obejmować ciepłomierz mierzący ciepło dostarczane do instalacji całego budynku oraz — jeżeli jest to technicznie wykonalne i opłacalne — ciepłomierze lub podzielniki umożliwiające indywidualne rozliczenia poszczególnych lokali. Urządzenia te mają posiadać funkcję zdalnego odczytu.
„Ciepłomierze lub podzielniki kosztów ogrzewania posiadające funkcję zdalnego odczytu” — tak wymóg dla indywidualnych rozliczeń formułuje art. 45a Prawa energetycznego.
Techniczna wykonalność i opłacalność nadal mają znaczenie
Nie każdy budynek ma taką samą instalację. Inaczej wygląda sytuacja w nowym bloku z poziomym rozprowadzeniem instalacji do każdego mieszkania, a inaczej w budynku z pionami przechodzącymi przez kilka lokali.
Prawo energetyczne nakazuje przy ocenie technicznej wykonalności i opłacalności brać pod uwagę między innymi:
- sposób doprowadzenia ciepła do lokalu;
- możliwość regulacji ogrzewania zaworami przy grzejnikach;
- konstrukcję i działanie węzła cieplnego;
- zakres termomodernizacji budynku;
- relację kosztu instalacji oraz obsługi urządzeń do przewidywanych oszczędności energii.
Szczegółowe kryteria zostały rozwinięte w rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska z 7 grudnia 2021 r., które nadal ma status obowiązującego.
W przypadku ciepłomierzy lokalowych rozporządzenie przewiduje między innymi analizę techniczną oraz pięcioletnią analizę ekonomiczną. Projektowana oszczędność energii ma być wyższa niż koszt zakupu, montażu i eksploatacji urządzeń. Podobny mechanizm przewidziano dla podzielników.
„Analiza ekonomiczna przeprowadzona dla okresu pięcioletniego” — taki horyzont oceny opłacalności przewiduje rozporządzenie dotyczące ciepłomierzy i podzielników.
Nie oznacza to jednak, że zarządca może po prostu stwierdzić w protokole: „wymiana jest za droga”. Ocena techniczna i ekonomiczna powinna odpowiadać kryteriom wynikającym z przepisów.
Co wspólnota lub spółdzielnia powinna zrobić jeszcze w 2026 roku
Najbezpieczniejszy harmonogram nie zaczyna się od zamówienia urządzeń, ale od inwentaryzacji.
1. Spisać wszystkie urządzenia w budynku
Dla każdego lokalu i urządzenia potrzebne są przynajmniej:
- typ i model;
- numer seryjny;
- rok produkcji lub montażu;
- data ostatniej legalizacji, jeżeli dotyczy;
- informacja, czy urządzenie obsługuje zdalny odczyt;
- technologia transmisji;
- informacja o dostawcy obecnego systemu.
Przy kilkudziesięciu lub kilkuset lokalach brak takiej bazy szybko prowadzi do sytuacji, w której część mieszkań posiada już urządzenia radiowe, część stare liczniki, a część sprzęt różnych producentów.
2. Oddzielić urządzenia zgodne od wymagających wymiany
Nie ma sensu wymieniać urządzenia tylko dlatego, że zostało zamontowane kilka lat temu, jeżeli spełnia odpowiednie wymagania systemu i posiada funkcję zdalnego odczytu. Kluczowa jest faktyczna funkcjonalność oraz zakres obowiązujących przepisów.
Najdroższy scenariusz to wymiana wykonywana bez wcześniejszej kontroli istniejącej infrastruktury.
3. Sprawdzić zgodność całego systemu, nie tylko samych liczników
Zdalny licznik bez infrastruktury do odbierania i przetwarzania danych nie rozwiązuje problemu administracji.
Przed podpisaniem umowy trzeba ustalić:
- gdzie będą trafiać odczyty;
- kto jest administratorem systemu;
- w jakich odstępach dane są pobierane;
- jak długo przechowywana jest historia;
- czy dane można wyeksportować;
- co stanie się po zmianie firmy rozliczeniowej;
- czy system umożliwia wykrywanie braku transmisji;
- jak identyfikowana jest awaria urządzenia.
To szczególnie istotne przy wieloletnich umowach serwisowych. Wspólnota nie powinna dowiedzieć się dopiero po pięciu latach, że zmiana firmy rozliczeniowej wymaga wymiany całej infrastruktury.
Mieszkaniec ma mieć dostęp do informacji o zużyciu raz w miesiącu
Zdalny odczyt nie służy wyłącznie wygodzie firmy rozliczeniowej. Prawo energetyczne nakłada na właściciela lub zarządcę budynku obowiązki informacyjne.
Art. 45c stanowi, że użytkownikom lokali trzeba nieodpłatnie przekazywać informacje o rozliczeniu kosztów zakupu ciepła nie rzadziej niż raz w roku. Jeżeli rozliczenia opierają się na odpowiednich urządzeniach pomiarowych, właściciel lub zarządca ma także raz w miesiącu umożliwiać bezpłatne uzyskanie informacji o zużyciu.
To istotna część przygotowań do 2027 r. Jeżeli wspólnota kupuje urządzenia zdalne, ale nie ma procedury przekazywania danych użytkownikom, modernizacja rozwiązuje jedynie część problemu.
W praktyce rozwiązaniem może być portal mieszkańca, aplikacja, konto internetowe firmy rozliczeniowej lub inny system pozwalający uzyskać wymagane informacje. Przepis nie oznacza, że administracja musi co miesiąc drukować każdemu właścicielowi papierowy raport.
Regulamin rozliczania ciepła też trzeba przejrzeć
Prawo energetyczne przewiduje, że właściciel lub zarządca wybiera metodę podziału całkowitych kosztów zakupu ciepła pomiędzy lokale. Metodę wprowadza się w formie wewnętrznego regulaminu rozliczeń, który należy podać użytkownikom lokali do wiadomości.
Po wymianie urządzeń warto więc sprawdzić, czy regulamin prawidłowo opisuje:
- wykorzystywane urządzenia;
- zasady odczytu;
- koszty stałe i zmienne;
- współczynniki wyrównawcze;
- postępowanie przy braku odczytu;
- awarię urządzenia;
- zasady rozliczenia lokalu nieudostępnionego do kontroli;
- okres rozliczeniowy;
- sposób przekazywania miesięcznych informacji.
Nie wystarczy zmienić w starym dokumencie słowa „odczyt ręczny” na „odczyt zdalny”. Metoda naliczania kosztów powinna odpowiadać faktycznie używanej instalacji.
Podobnie jak w przypadku energii elektrycznej, sam stan licznika jest tylko jednym z elementów rachunku. Mechanizm rozkładania kosztów stałych i zmiennych można porównać z zasadami opisanymi w poradniku jak czytać rachunek za prąd w 2026 roku.
Wymiana wodomierzy ciepłej wody może być częścią tego samego projektu
Choć najwięcej uwagi przyciągają podzielniki na grzejnikach, art. 16 obejmuje również wodomierze służące do pomiaru ciepłej wody użytkowej.
Dlatego w budynku, w którym kończy się okres legalizacji wodomierzy albo planowana jest ich masowa wymiana, warto ocenić możliwość wykonania jednej skoordynowanej modernizacji. Pozwala to ograniczyć liczbę wizyt instalatorów w mieszkaniach i uporządkować terminy odczytów.
Dla użytkownika istotne jest też odróżnienie ilości pobranej wody od energii wykorzystanej do jej podgrzania. Osoby analizujące swoje zużycie mogą dodatkowo sprawdzić praktyczne sposoby na oszczędzanie wody w domu.
Nie warto czekać do ostatniego kwartału 2026 roku
Największe ryzyko nie polega na samym koszcie pojedynczego urządzenia. W dużych zasobach trzeba skoordynować setki lub tysiące montaży, wejścia do mieszkań, konfigurację systemów, migrację danych i późniejsze rozliczenia.
Realny harmonogram może wyglądać tak:
| Termin | Zadanie |
|---|---|
| wrzesień 2026 | pełna inwentaryzacja urządzeń |
| wrzesień–październik | analiza techniczna i ekonomiczna |
| październik | określenie specyfikacji systemu |
| październik–listopad | wybór wykonawcy i urządzeń |
| listopad–grudzień | montaż, konfiguracja, odbiory |
| przed 1 stycznia 2027 | uruchomiony zdalny odczyt i procedury rozliczeniowe |
W większych spółdzielniach taki harmonogram jest wręcz napięty. Zakup urządzeń to dopiero połowa operacji; drugą połową są dane, rozliczenia i obsługa mieszkańców.
Unijne źródło obowiązku również pozostaje jednoznaczne. Dyrektywa dotycząca efektywności energetycznej przewiduje, że istniejące liczniki i podzielniki nieposiadające zdalnego odczytu mają zostać przystosowane lub wymienione do 1 stycznia 2027 r.
FAQ
Czy wszystkie stare podzielniki trzeba wymienić 1 stycznia 2027 roku?
Przepis przejściowy wskazuje, że objęte nim urządzenia mają zostać zastąpione urządzeniami posiadającymi funkcję zdalnego odczytu do 1 stycznia 2027 r. Nie jest to data rozpoczęcia wymiany, lecz termin osiągnięcia wymaganego stanu.
Kto odpowiada za wymianę — właściciel mieszkania czy wspólnota?
Art. 16 wskazuje właściciela lub zarządcę budynku wielolokalowego. Oznacza to, że organizacja wykonania obowiązku leży po stronie podmiotu zarządzającego budynkiem, a sposób finansowania konkretnego przedsięwzięcia zależy od sytuacji prawnej nieruchomości, zasad obowiązujących we wspólnocie lub spółdzielni oraz przyjętych decyzji finansowych.
Czy urządzenie z modułem radiowym zawsze spełnia wymagania?
Nie należy tego zakładać bez dokumentacji. Zarządca powinien zweryfikować, czy konkretny model rzeczywiście umożliwia wymagany zdalny odczyt i współpracuje z działającym systemem odbioru danych.
Czy można nadal używać podzielników zamiast ciepłomierzy?
Tak, w określonych instalacjach przepisy przewidują stosowanie podzielników. Wybór zależy między innymi od konstrukcji instalacji oraz technicznej wykonalności i ekonomicznej opłacalności zastosowania ciepłomierzy. Szczegółowe kryteria zawiera rozporządzenie z 7 grudnia 2021 r.
Czy mieszkańcy muszą wpuszczać pracownika do mieszkania w celu odczytu?
Jednym z głównych celów zdalnego odczytu jest wyeliminowanie regularnego wchodzenia do mieszkań tylko po to, aby spisać wskazania. Ministerstwo Klimatu i Środowiska wprost wskazywało brak konieczności takich wizyt jako korzyść systemu.
Czy zdalny odczyt oznacza miesięczny rachunek za ogrzewanie?
Nie. Prawo rozróżnia końcowe rozliczenie kosztów od informacji o zużyciu. Art. 45c wymaga przekazania informacji o rozliczeniu nie rzadziej niż raz w roku, natomiast przy odpowiednich urządzeniach użytkownik powinien mieć możliwość bezpłatnego uzyskania informacji o zużyciu raz w miesiącu.
Co powinien zrobić mieszkaniec, jeśli w 2027 roku nadal ma stary podzielnik?
W pierwszej kolejności warto zwrócić się do administracji lub zarządu z pytaniem o typ urządzenia, funkcję zdalnego odczytu oraz harmonogram modernizacji. Sam wygląd podzielnika nie pozwala wiarygodnie ustalić, czy urządzenie spełnia wymagania.
Co powinno być gotowe przed początkiem 2027 roku
Wspólnota lub spółdzielnia powinna wejść w 2027 r. z zakończoną inwentaryzacją, właściwymi urządzeniami, działającym systemem zdalnego odczytu, uporządkowanymi zasadami rozliczeń oraz procedurą udostępniania mieszkańcom danych o zużyciu. Termin wynika z obowiązującej ustawy, a obecne Prawo energetyczne już wiąże indywidualne rozliczanie ciepła z urządzeniami posiadającymi funkcję zdalnego odczytu.
Dla zarządów, które nie przeprowadziły jeszcze audytu, pierwszym praktycznym krokiem powinno być zestawienie wszystkich ciepłomierzy, podzielników i wodomierzy CWU wraz z datami montażu, technologią transmisji oraz statusem legalizacji. Dopiero na tej podstawie można ustalić, które urządzenia rzeczywiście trzeba wymienić i jaki zakres prac musi zostać wykonany przed końcem 2026 r.
O tym oraz o innych praktycznych poradach ogrodniczych można przeczytać na naszej stronie. Polecamy również lekturę: Meble mobilne 2026: dlaczego wnętrza przestają być przywiązane do jednego układu