Nocą do −5°C — takie wartości są możliwe obecnie przede wszystkim wysoko w Tatrach, natomiast w zamieszkanych rejonach południa Polski noc z 26 na 27 października będzie łagodniejsza. IMGW prognozuje na Podhalu około −3°C, w rejonach podgórskich około −1°C, a miejscami na wschodzie i w centrum przygruntowe przymrozki do około −2°C. To istotne rozróżnienie: nie oznacza, że tej nocy w całej Polsce termometry przy domach pokażą −5°C, informuje redakcja kacikdomowy.pl.
Dla domowej instalacji wodnej nie trzeba jednak czekać na kilkunastostopniowy mróz. Najbardziej narażone są przewody pozostawione z wodą w zimnym garażu, piwnicy, altanie, nieogrzewanym pomieszczeniu gospodarczym, przy ścianie zewnętrznej oraz przy kranach ogrodowych. Szczególnej kontroli wymagają także wodomierz, studzienka wodomierzowa, przewody sezonowe oraz syfony w budynkach, które przez zimę nie będą ogrzewane. PWiK Gliwice zaleca utrzymywanie w pomieszczeniu z wodomierzem temperatury co najmniej +4°C.
Dlaczego pierwsza chłodna noc może ujawnić problem z instalacją
Pęknięcie rury zwykle nie następuje dlatego, że przez kilkanaście minut temperatura powietrza spadła jeden stopień poniżej zera. Znaczenie ma czas wychładzania, obecność wody w przewodzie, izolacja, średnica rury, ruch powietrza oraz miejsce jej prowadzenia. Inaczej zachowa się przewód znajdujący się w ogrzewanej kotłowni, a inaczej cienka rura przy nieocieplonej ścianie garażu.
Właśnie dlatego październikowe przymrozki są dobrym momentem na kontrolę. Instalacja może jeszcze działać bez problemu, lecz jednocześnie ujawnić miejsca, które przy kolejnym, dłuższym ochłodzeniu będą najbardziej podatne na zamarznięcie.
Woda zwiększająca objętość podczas zamarzania może doprowadzić do uszkodzenia elementu instalacji, a skutki często stają się widoczne dopiero po odmarznięciu.
Niebezpieczna jest zwłaszcza sytuacja, gdy zawór zewnętrzny został zamknięty, ale odcinek za nim nadal pozostaje pełny. Podobny problem występuje w sezonowych przewodach ogrodowych, instalacjach doprowadzających wodę do altany oraz w nieogrzewanych budynkach gospodarczych.
Jedna chłodna noc nie oznacza automatycznie awarii, ale jest ostatnim wygodnym momentem, by znaleźć miejsca, w których woda pozostaje bez ochrony przed mrozem.
Wcześniejsza szczegółowa lista kontroli obejmująca wodę, kanalizację, ogrzewanie, gaz, wentylację i instalację elektryczną znajduje się w materiale o tym, jakie instalacje sprawdzić przed zimą. W przypadku instalacji wodnej priorytetem są właśnie zimne strefy budynku.
Co sprawdzić dzisiaj wieczorem — 10 miejsc o największym ryzyku
Przegląd nie musi oznaczać rozbierania instalacji. W pierwszej kolejności trzeba ustalić, gdzie woda znajduje się najbliżej temperatury zewnętrznej oraz które przewody nie są chronione ogrzewaniem domu. Kilkanaście minut wystarczy, by znaleźć większość typowych punktów ryzyka.
Najlepiej przejść kolejno od instalacji zewnętrznej do wnętrza budynku. Przy każdym przewodzie warto sprawdzić trzy rzeczy: czy znajduje się w nim woda, czy można ją odciąć oraz czy miejsce jest chronione przed mrozem.
| Miejsce | Co sprawdzić | Co zrobić przed chłodną nocą |
|---|---|---|
| kran ogrodowy | czy za zaworem została woda | zamknąć dopływ i opróżnić odcinek |
| wąż ogrodowy | czy jest podłączony do kranu | odłączyć i opróżnić |
| garaż | odsłonięte rury przy ścianach | zamknąć okna, uszczelnić drzwi, ocenić izolację |
| nieogrzewana piwnica | rury i wodomierz | sprawdzić temperaturę i przeciągi |
| studzienka wodomierzowa | wodę na dnie i szczelność pokrywy | osuszyć, oczyścić i zamknąć |
| pomieszczenie gospodarcze | dopływ do zlewu lub pralki | sprawdzić rury i zawory |
| poddasze | przewody w zimnej strefie | sprawdzić izolację |
| altana lub domek letniskowy | całą instalację sezonową | opróżnić, jeśli budynek nie będzie ogrzewany |
| odpływy i syfony | obecność wody w zimnym budynku | zabezpieczyć zgodnie z projektem instalacji |
| zawór główny | możliwość szybkiego zamknięcia | upewnić się, że działa i jest dostępny |
Nie trzeba przy tym wykonywać prowizorycznych przeróbek instalacji. Jeżeli nie wiadomo, w jaki sposób dany odcinek jest opróżniany albo gdzie znajduje się najniższy punkt przewodu, bezpieczniejsze będzie wezwanie hydraulika niż odkręcanie przypadkowych połączeń.
Kran ogrodowy i przewód zewnętrzny: samo zakręcenie wody nie wystarcza
Najbardziej oczywistym miejscem jest kran na elewacji. Jeżeli instalacja ma wewnętrzny zawór odcinający, przed sezonem mrozów zwykle zamyka się dopływ, a następnie opróżnia przewód prowadzący na zewnątrz. Pozostawienie w nim wody oznacza, że najbardziej wychłodzony fragment nadal jest pełny.
Trzeba również zdjąć wąż. Podłączony wąż może zatrzymywać wodę i utrudniać opróżnienie armatury. Po zamknięciu dopływu kran zewnętrzny powinien zostać otwarty na tyle, aby woda mogła wypłynąć z odcinanego fragmentu, o ile właśnie tak zaprojektowano instalację.
Problematyczne są tzw. kieszenie wodne. Powstają, gdy rura biegnie najpierw w dół, potem w górę albo przewód elastyczny ugina się poniżej punktu spustowego. W takim miejscu część wody pozostaje mimo otwartego kranu.
Sygnały, że przewód może nie opróżniać się prawidłowo, to m.in.:
- woda pojawia się ponownie kilka minut po opróżnieniu;
- z rury dochodzi bulgotanie;
- przewód ma wyraźne obniżenie;
- punkt spustowy znajduje się powyżej części instalacji;
- po zamknięciu dopływu z kranu prawie nic nie wypływa, choć wcześniej był używany.
Dokładną instrukcję dotyczącą sezonowych odcinków instalacji zawiera materiał co spuścić z domowej instalacji wody przed pierwszym mrozem.
Wodomierz: granica +4°C jest tu ważniejsza niż temperatura na dworze
Wodomierz często znajduje się w piwnicy, garażu albo studzience, czyli w miejscach, które mogą wychładzać się szybciej niż część mieszkalna. PWiK Gliwice wskazuje, że temperatura w pomieszczeniu z wodomierzem i instalacją wodociągową powinna wynosić co najmniej +4°C. Aquanet podaje ten sam minimalny poziom dla pomieszczeń, w których znajduje się wodomierz.
„Temperatura w pomieszczeniu, gdzie znajduje się wodomierz i instalacja wodociągowa, powinna wynosić co najmniej +4°C.” — PWiK Gliwice.
Dlatego wieczorem trzeba zajrzeć nie tylko do samego urządzenia. Ważne są okno, drzwi, otwory wentylacyjne, szczeliny i miejsce wejścia przewodu do budynku. Silny strumień zimnego powietrza skierowany bezpośrednio na licznik albo rurę może tworzyć lokalnie znacznie gorsze warunki niż wskazuje termometr wiszący kilka metrów dalej.
Jeżeli wodomierz znajduje się w studzience, trzeba skontrolować:
- czy na dnie nie stoi woda;
- czy pokrywa jest kompletna i zamyka się prawidłowo;
- czy do środka nie dostaje się woda opadowa;
- czy izolacja nie jest mokra;
- czy rury nie są odsłonięte;
- czy można dostać się do zaworów bez demontażu trwałych zabezpieczeń.
Aquanet zaleca oczyszczenie studzienki, usunięcie z niej wody oraz sprawdzenie pokrywy. Przedsiębiorstwo zaznacza również, że w budynkach niezamieszkanych i nieogrzewanych zimą wodę należy spuścić z całej instalacji.
Nieogrzewany garaż i piwnica: tu rura może mieć znacznie mniej niż w domu
Garaż połączony z budynkiem bywa traktowany jak część domu, ale jego warunki termiczne mogą być zupełnie inne. Brama garażowa, nieszczelne drzwi, kratki i nieocieplone ściany sprawiają, że w chłodną noc temperatura spada tam szybko. Szczególnie podatne są rury biegnące przy zewnętrznej ścianie albo bezpośrednio nad posadzką.
Podobnie jest w starej piwnicy. Jeśli okienko pozostaje uchylone przez cały rok, zimne powietrze może padać bezpośrednio na przewód lub wodomierz. Nie oznacza to, że należy zasłaniać wymaganą wentylację budynku. Trzeba natomiast sprawdzić, czy instalacja wodna została prawidłowo zaizolowana i czy pomieszczenie nie wychładza się poniżej bezpiecznego poziomu.
Do kontroli kwalifikują się przede wszystkim:
- rury biegnące przy nieocieplonych ścianach;
- przewody przy bramie garażowej;
- wodomierz w piwnicy;
- zawory przy wejściu instalacji do budynku;
- rury prowadzące do zlewu gospodarczego;
- przewód do pralki ustawionej w zimnym garażu;
- instalacje na nieużytkowym poddaszu;
- odcinki przebiegające w nieogrzewanej dobudówce.
PWiK Gliwice wskazuje jako rozwiązania m.in. uszczelnienie drzwi i okien, zabezpieczenie odsłoniętych przewodów odpowiednią izolacją oraz utrzymywanie właściwej temperatury w pomieszczeniu.
Syfon pod zlewem, brodzikiem i umywalką — kiedy rzeczywiście jest zagrożony
Syfon w normalnie ogrzewanym domu nie wymaga przed każdą chłodną nocą opróżniania. Woda znajdująca się w zamknięciu wodnym chroni wnętrze przed gazami z kanalizacji, dlatego bez powodu nie należy jej usuwać.
Inaczej wygląda sytuacja w altanie, nieogrzewanym domku letniskowym, garażu z umywalką albo budynku użytkowanym tylko sezonowo. Jeżeli całe pomieszczenie może przez wiele godzin lub dni pozostawać poniżej zera, woda pozostawiona w syfonie także może zamarznąć.
Szczególnie warto sprawdzić:
| Syfon lub odpływ | Ogrzewany dom | Budynek nieogrzewany |
|---|---|---|
| zlew kuchenny | zwykle bez działań | wymaga przygotowania do zimowania |
| umywalka | zwykle bez działań | sprawdzić wodę w syfonie |
| brodzik | zwykle bez działań | skontrolować odpływ i syfon |
| pralka | chroniona w ogrzewanym wnętrzu | zagrożone również przewody i pompa |
| zlew w garażu | zależy od temperatury | szczególna kontrola |
| WC w domku sezonowym | bezpieczne przy ogrzewaniu | instalacja wymaga prawidłowego zimowania |
Nie należy jednak wlewać przypadkowych płynów technicznych do kanalizacji. Sposób przygotowania nieogrzewanego budynku powinien uwzględniać konstrukcję konkretnej instalacji, urządzenia sanitarne oraz zalecenia producentów.
Co z pralką, zmywarką i bojlerem w zimnym pomieszczeniu
Ryzyko nie kończy się na rurze widocznej na ścianie. W pralce i zmywarce po zakończeniu pracy pozostaje pewna ilość wody w przewodach, pompie oraz elementach hydraulicznych urządzenia. Jeśli sprzęt stoi w ogrzewanej części domu, nie jest to problem. Inaczej jest w letniej kuchni, nieogrzewanym garażu albo domku sezonowym.
Nie wystarczy wówczas jedynie zakręcić zaworu. Urządzenie trzeba przygotować do okresu bez ogrzewania zgodnie z jego instrukcją. To samo dotyczy podgrzewaczy wody, hydroforów, filtrów, pomp oraz innych urządzeń mających kontakt z wodą.
Szczególną ostrożność trzeba zachować przy zasobnikach i instalacji centralnego ogrzewania. Nie wolno spuszczać wody z instalacji grzewczej tylko dlatego, że w nocy wystąpi lekki przymrozek. Układ centralnego ogrzewania pracuje według innych zasad niż sezonowy kran ogrodowy.
Jeżeli problem dotyczy kotła i ciśnienia w obiegu CO, przydatne jest osobne wyjaśnienie, co oznacza 0,8, 1,5 i ponad 2 bary na manometrze kotła.
Czego nie robić, gdy podejrzewasz zamarznięcie rury
Pierwszym objawem może być nagły brak wody w jednym punkcie, mimo że w pozostałej części domu instalacja działa. Może również pojawić się bardzo słaby strumień albo całkowity brak przepływu po zimnej nocy.
Nie należy wtedy agresywnie podgrzewać rury otwartym ogniem. Nie wolno używać palnika, opalarki w sposób grożący przegrzaniem materiału ani prowizorycznych urządzeń elektrycznych w mokrym otoczeniu. Jeżeli nie wiadomo, gdzie dokładnie znajduje się zator lodowy, najlepszym rozwiązaniem jest odcięcie instalacji i wezwanie hydraulika.
Jeszcze ważniejszy moment przychodzi podczas odmarzania. Pęknięta rura może początkowo nie przeciekać, ponieważ miejsce uszkodzenia blokuje lód. Po jego stopieniu woda zaczyna wydostawać się pod ciśnieniem.
Dlatego właściciel powinien wiedzieć:
- gdzie znajduje się główny zawór wody;
- czy można go bez problemu zakręcić;
- gdzie są zawory odcinające poszczególne odcinki;
- jaki numer ma lokalne pogotowie wodociągowe;
- gdzie znajduje się wodomierz;
- czy w pobliżu rur nie ma urządzeń elektrycznych.
„W budynkach, które nie są zamieszkałe i ogrzewane w okresie zimowym, należy spuścić wodę z całej instalacji.” — Aquanet.
Dzisiejsza prognoza: gdzie mróz jest realnym problemem
Według prognozy IMGW opublikowanej 26 października noc z poniedziałku na wtorek przyniesie miejscami temperaturę poniżej 0°C na południu kraju. Na Podhalu minimum ma wynieść około −3°C, a w obszarach podgórskich około −1°C. W centrum i na wschodzie lokalnie możliwe są przygruntowe przymrozki do −2°C. Na zachodzie prognozowane minimum to około 3°C, a na wybrzeżu około 7°C.
Wysoko w Tatrach temperatura jest znacznie niższa. Regionalna prognoza dla Małopolski wskazuje około −5°C na szczytach Tatr w nocy 26/27 października. Nowsza analiza warunków wysokogórskich podaje nawet około −6°C na Kasprowym Wierchu i Rysach.
„Na Podhalu do −3°C, a w rejonach podgórskich do około −1°C.” — wynika z prognozy IMGW na noc 26/27 października.
Nie należy więc przedstawiać −5°C jako temperatury prognozowanej tej nocy dla całego kraju. Dla właściciela domu ważniejszy od samego rekordu jest fakt, że w wielu miejscach wystąpi pierwszy realny test dla instalacji prowadzonej przez zimne części budynku.
Co można zrobić w 15 minut przed nocą
Jeżeli instalacja była przygotowywana już na początku października, dzisiejszy przegląd powinien być prosty. Chodzi przede wszystkim o potwierdzenie, że nic nie zostało ponownie podłączone lub otwarte po wcześniejszych przygotowaniach.
Najkrótsza lista wygląda tak:
- Odłącz wąż od kranu ogrodowego.
- Zamknij dopływ do sezonowego przewodu, jeśli instalacja ma osobny zawór.
- Opróżnij odcinany odcinek zgodnie z konstrukcją instalacji.
- Zamknij okna w nieogrzewanej piwnicy i garażu, jeśli nie są potrzebne do wymaganej wentylacji.
- Sprawdź temperaturę w miejscu z wodomierzem.
- Obejrzyj izolację odsłoniętych przewodów.
- Sprawdź studzienkę wodomierzową i usuń stojącą wodę.
- Zajrzyj do zlewu lub umywalki w nieogrzewanym pomieszczeniu.
- Upewnij się, że główny zawór wody jest dostępny.
- Jeżeli dom będzie pusty i nieogrzewany, przygotuj instalację do zimowania zgodnie z jej projektem.
Najgorszym rozwiązaniem jest pozostawienie pełnego przewodu w zimnym miejscu tylko dlatego, że w części mieszkalnej domu nadal jest kilkanaście lub ponad 20°C.
Kiedy potrzebny jest hydraulik, a nie domowa kontrola
Właściciel może sam sprawdzić temperaturę, obejrzeć izolację, zakręcić przewidziany do obsługi zawór czy odłączyć wąż. Diagnostyka kończy się jednak tam, gdzie trzeba rozkręcić połączenia, przebudować instalację albo ustalić, dlaczego przewód nie daje się prawidłowo odwodnić.
Hydraulika warto wezwać, gdy:
- po zamknięciu zaworu nadal stale wypływa woda;
- nie wiadomo, gdzie znajduje się punkt spustowy;
- przewód ma widoczne zagłębienia zatrzymujące wodę;
- na rurze pojawiło się wybrzuszenie lub pęknięcie;
- po zimnej nocy z jednego punktu nie płynie woda;
- wodomierz jest uszkodzony albo nieszczelny;
- po odmarznięciu instalacji pojawia się przeciek;
- rury w nieogrzewanej części domu nie mają żadnej izolacji;
- instalacja sezonowego budynku nie została zaprojektowana do łatwego opróżniania.
Oficjalne przedsiębiorstwa wodociągowe podkreślają, że za zabezpieczenie instalacji wewnętrznej i wodomierza przed zamarznięciem odpowiada właściciel lub użytkownik nieruchomości. PWiK Gliwice ostrzega również, że uszkodzenie wodomierza wskutek zamarznięcia może oznaczać koszt naprawy lub wymiany po stronie odbiorcy.
Pytania i odpowiedzi
Czy przy −1°C rura na pewno zamarznie?
Nie. Sama temperatura powietrza nie przesądza o zamarznięciu przewodu. Liczą się długość okresu poniżej zera, temperatura otoczenia rury, izolacja, wiatr, położenie instalacji i obecność przepływu. Odsłonięty przewód na zewnątrz jest bardziej zagrożony niż rura znajdująca się w piwnicy utrzymującej kilka stopni powyżej zera.
Czy przy nocnym przymrozku trzeba spuszczać wodę z całego domu?
Nie, jeżeli dom jest normalnie ogrzewany i użytkowany. Opróżnia się przede wszystkim sezonowe odcinki narażone na zamarznięcie. Aquanet zaleca spuszczenie wody z całej instalacji w budynkach, które zimą pozostają niezamieszkane i nieogrzewane.
Jaka temperatura powinna być przy wodomierzu?
PWiK Gliwice oraz Aquanet wskazują minimum +4°C. Jeżeli pomieszczenie z wodomierzem może wychładzać się bardziej, należy zabezpieczyć je i instalację przed mrozem.
Czy trzeba opróżniać syfon w ogrzewanym domu?
Nie. Syfon powinien zachować zamknięcie wodne, które blokuje przedostawanie się gazów kanalizacyjnych. Problem dotyczy głównie urządzeń sanitarnych w budynkach lub pomieszczeniach pozostających bez ogrzewania przez okres mrozów.
Czy wystarczy owinąć zewnętrzną rurę materiałem?
Nie zawsze. Izolacja spowalnia wychładzanie, ale nie jest źródłem ciepła. W przypadku sezonowej instalacji wodnej podstawowym zabezpieczeniem może być prawidłowe odcięcie i opróżnienie przewodu, jeżeli instalacja została do tego zaprojektowana.
Co zrobić, jeśli po mroźnej nocy nie ma wody tylko w jednym kranie?
Najpierw trzeba sprawdzić, czy problem nie dotyczy zaworu albo lokalnej awarii. Jeżeli przewód przebiega przez zimne pomieszczenie i istnieje podejrzenie zamarznięcia, nie należy używać otwartego ognia. Trzeba zabezpieczyć możliwość szybkiego zamknięcia wody, ponieważ uszkodzona rura może zacząć przeciekać podczas odmarzania.
Pierwszy jesienny przymrozek nie musi skończyć się awarią. Jest jednak sygnałem, że sezonowe przewody, wodomierz, zimny garaż, piwnica, studzienka i instalacje w nieogrzewanych budynkach powinny być już przygotowane na kolejne spadki temperatur. Dzisiejsza kontrola powinna zacząć się od miejsc, w których woda znajduje się najbliżej zewnętrznego powietrza — zanim kilkugodzinny przymrozek zamieni drobne zaniedbanie w pękniętą rurę i zalane pomieszczenie.
O tym oraz o innych praktycznych poradach ogrodniczych można przeczytać na naszej stronie. Polecamy również lekturę: Włosy elektryzują się od razu po czapce: problem może być nie w szamponie, lecz w wilgotności powietrza