Mammografia i test HPV są w Polsce dostępne bezpłatnie w ramach programów profilaktycznych NFZ i nie wymagają skierowania, jednak większość uprawnionych kobiet nadal z nich nie korzysta. Według danych, którymi Ministerstwo Zdrowia posługiwało się przy rozpoczęciu wrześniowej kampanii profilaktycznej w 2026 roku, w ciągu ostatnich dwóch lat programem profilaktyki raka piersi objęto 32,77 proc. uprawnionych kobiet, a programem profilaktyki raka szyjki macicy z testem HPV HR — 15,22 proc. Jak informuje redakcja kacikdomowy.pl.
Barierą nie jest przy tym wyłącznie dostępność terminów. W sierpniu 2026 roku w centralnej e-rejestracji znajdowało się ponad 384 tys. wolnych terminów mammografii oraz ponad 445 tys. terminów testu HPV HR. Oba badania można znaleźć i zarezerwować z telefonu przez aplikację mojeIKP, podając lokalizację oraz preferowany dzień i godzinę. Od 1 lipca 2026 roku placówki realizujące mammografię i test HPV HR mają obowiązek uczestniczyć w centralnej e-rejestracji.
Mammografia i test HPV: kto może wykonać je bezpłatnie
Programy dotyczą dwóch różnych nowotworów i obejmują inne grupy wieku. Bezpłatna mammografia przesiewowa jest skierowana przede wszystkim do kobiet w wieku 45–74 lata, natomiast program profilaktyki raka szyjki macicy obejmuje kobiety od 25. do 64. roku życia.
W obu przypadkach przy kwalifikacji bierze się pod uwagę rok urodzenia. Nie jest potrzebne skierowanie od lekarza rodzinnego ani ginekologa. Trzeba jednak spełniać warunki dotyczące czasu, który minął od poprzedniego badania wykonywanego w ramach programu.
W przypadku mammografii standardowo można korzystać z programu raz na dwa lata, jeżeli kobieta nie miała w tym okresie mammografii w ramach profilaktyki. Istnieją również szczególne zasady dla części kobiet po leczeniu raka piersi — w określonych sytuacjach przewidziane jest badanie co 12 miesięcy.
Test HPV HR w programie przesiewowym jest natomiast wykonywany standardowo raz na pięć lat. Jeżeli test wykryje zakażenie HPV wysokiego ryzyka, z tego samego materiału wykonuje się cytologię na podłożu płynnym, czyli LBC. Pacjentka nie musi wracać wyłącznie po to, by ponownie pobrać wymaz.
| Badanie | Dla kogo | Standardowa częstotliwość | Skierowanie | Rejestracja online |
|---|---|---|---|---|
| Mammografia | kobiety 45–74 lata | co 2 lata | nie | IKP i mojeIKP |
| Test HPV HR | kobiety 25–64 lata | co 5 lat | nie | IKP i mojeIKP |
| LBC po dodatnim HPV HR | wykonywana z tego samego materiału | zależnie od wyniku HPV | nie wymaga ponownego pobrania materiału | dalsza ścieżka zależy od wyniku |
| Mammografia po określonym leczeniu raka piersi | wybrane pacjentki spełniające kryteria programu | co 12 miesięcy | zgodnie z zasadami programu | kolejne badania mogą być umawiane przez centralną e-rejestrację |
Oficjalne informacje dotyczące programu mammografii można sprawdzić na stronie Profilaktyka raka piersi – Pacjent.gov.pl, a aktualne warunki programu HPV znajdują się w serwisie Profilaktyka raka szyjki macicy – Pacjent.gov.pl.
„Wystarczy zrobić pierwszy krok – sprawdzić dostępne badania i umówić termin wizyty”.
Tak minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda mówiła podczas inauguracji kampanii „Profilaktyka – podaj dalej” we wrześniu 2026 roku, zachęcając do wykorzystywania dostępnych programów badań.
Tylko 32,77 proc. i 15,22 proc. Dlaczego dane zwracają uwagę
Najbardziej wymowna jest różnica pomiędzy liczbą osób uprawnionych a rzeczywistym udziałem w programach. Przy mammografii 32,77 proc. oznacza, że z programu w analizowanym dwuletnim okresie skorzystała mniej więcej jedna na trzy uprawnione kobiety.
Przy programie raka szyjki macicy udział wynoszący 15,22 proc. jest jeszcze niższy. Dane te zostały przedstawione przez Ministerstwo Zdrowia 20 sierpnia, a następnie wykorzystane we wrześniowej ogólnopolskiej kampanii profilaktycznej.
Nie oznacza to jednak, że każda kobieta spoza tych statystyk całkowicie zrezygnowała z badań. Wskaźniki odnoszą się do konkretnych programów finansowanych przez NFZ i nie obejmują automatycznie wszystkich badań wykonanych prywatnie lub poza daną ścieżką. Pokazują natomiast, jaka część populacji objętej programem rzeczywiście została nim objęta.
Dla porównania, oficjalne dane wskazują, że w 2025 roku objęcie populacji programem profilaktyki raka piersi wyniosło 33,53 proc., a w pierwszym kwartale 2026 roku — 32,39 proc. W programie raka szyjki macicy było to odpowiednio 12,5 proc. i 13,2 proc.
NFZ publikuje również comiesięczne zestawienia realizacji programów. Na stronie Funduszu dostępne są już raporty według stanu na 1 września 2026 roku, w tym oddzielne zestawienia dotyczące mammografii i programu HPV.
Test HPV HR zastąpił tradycyjną cytologię jako podstawę programu
Jedna z najważniejszych zmian nastąpiła 1 sierpnia 2026 roku. Od tego dnia test HPV HR stał się standardowym badaniem w bezpłatnym programie profilaktyki raka szyjki macicy i zastąpił tradycyjną cytologię jako podstawowe badanie przesiewowe programu.
NFZ informował, że już w pierwszym półroczu 2026 roku w ramach programu wykonano 412 419 testów HPV HR, a łącznie z programu skorzystało 450 509 kobiet. Odsetek populacji objętej programem wzrósł z nieco ponad 11 proc. w 2024 roku do 14,65 proc. w pierwszym półroczu 2026 roku.
„Od 1 sierpnia 2026 r. nowoczesny test molekularny HPV HR całkowicie zastępuje tradycyjną cytologię”.
Tak zmianę opisał Narodowy Fundusz Zdrowia w komunikacie z 31 lipca 2026 roku.
Test molekularny szuka DNA lub RNA typów HPV o wysokim potencjale onkogennym. Jeśli wynik jest ujemny, zgodnie ze standardowym schematem badanie powtarza się po pięciu latach. Jeśli jest dodatni, laboratorium wykonuje z tego samego materiału cytologię LBC, a dalsze postępowanie zależy od uzyskanego wyniku.
Jak zapisać się na mammografię przez mojeIKP
Rejestracja nie wymaga telefonowania do kolejnych pracowni. W aplikacji mojeIKP można przeszukać centralny system według lokalizacji i terminu, a następnie potwierdzić konkretną wizytę. System uwzględnia zarówno stacjonarne pracownie mammograficzne, jak i dostępne terminy w mammobusach.
Zarezerwowaną wizytę można później sprawdzić w aplikacji, przełożyć lub odwołać. Jeżeli określony termin nie jest dostępny, warto rozszerzyć zakres dat albo obszar poszukiwania.
Ścieżka w mojeIKP wygląda następująco:
- Otwórz aplikację mojeIKP i zaloguj się.
- Na stronie głównej przejdź do sekcji usług e-zdrowia.
- Wybierz „Rejestracja na wizyty”.
- Naciśnij „Umów wizytę lub badania”.
- Wybierz mammografię lub program profilaktyki raka piersi.
- Określ lokalizację oraz odpowiadający Ci termin.
- Sprawdź dostępne propozycje.
- Wybierz konkretną placówkę albo mammobus.
- Potwierdź termin.
- Rezerwację znajdziesz później w „Zaplanowanych wizytach”.
Dokładną oficjalną instrukcję publikuje serwis Pacjent.gov.pl poświęcony profilaktyce raka piersi.
„Czekają na Ciebie wolne terminy do wyboru!”
Tak Centrum e-Zdrowia przypomina pacjentkom w oficjalnej informacji dotyczącej mammografii.
W kontekście profilaktyki znaczenie ma także prawidłowa interpretacja innych sygnałów zdrowotnych. Przykładem jest ocena ferrytyny i morfologii przy bladości, zmęczeniu czy wypadaniu włosów — sam wygląd nie pozwala rozpoznać niedoboru, podobnie jak brak wyczuwalnego guzka nie zastępuje badań przesiewowych piersi.
Jak zapisać się na test HPV HR przez mojeIKP
Bezpłatny test HPV można umówić niemal tą samą ścieżką. Aplikacja sprawdza, czy pacjentka spełnia warunki programu, w tym kryterium wieku oraz odpowiedni odstęp od poprzedniego badania. Kobieta w wieku 25–64 lata, która ma ubezpieczenie NFZ i kwalifikuje się do programu, nie potrzebuje skierowania.
Po zalogowaniu do mojeIKP należy przejść do „Rejestracji na wizyty”, wybrać opcję umówienia wizyty lub badania, a następnie profilaktykę raka szyjki macicy. System pozwala określić preferowane dni, godziny, placówkę lub obszar wyszukiwania. Po wyświetleniu propozycji wystarczy wskazać odpowiedni termin i zatwierdzić rezerwację.
Jeśli w najbliższym okresie nie ma terminu odpowiadającego ustawionym kryteriom, centralna e-rejestracja umożliwia skorzystanie z mechanizmu poczekalni.
Według NFZ w przypadku mammografii i HPV HR system może brać pod uwagę okres do 90 dni; po zwolnieniu terminu odpowiadającego zapisanym preferencjom system obsługuje kolejkę centralnie.
„Bezpłatne badanie na obecność wirusa HPV, gdy masz 25–64 lat, to Twoje prawo”.
Tak Ministerstwo Zdrowia i Centrum e-Zdrowia przypominają w oficjalnym materiale dotyczącym dostępu do testu HPV HR.
Instrukcję można sprawdzić bezpośrednio na stronie Umawianie się na test HPV HR – Pacjent.gov.pl.
Co dokładnie dzieje się podczas obu badań
Mammografia i test HPV HR służą do wykrywania zupełnie innych problemów, dlatego nie należy traktować ich zamiennie. Mammografia jest badaniem rentgenowskim piersi i może ujawniać niewielkie zmiany, także zanim staną się wyczuwalne. Narodowy Portal Onkologiczny podaje, że w Polsce diagnozuje się obecnie ponad 21 tys. nowych przypadków raka piersi rocznie, a jest to najczęściej rozpoznawany nowotwór złośliwy u kobiet.
Podczas testu HPV HR pobierany jest natomiast wymaz z szyjki macicy. Materiał trafia do badania molekularnego na obecność wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka. Sam dodatni wynik HPV nie jest równoznaczny z rozpoznaniem raka — informuje o wykryciu zakażenia wymagającego dalszej oceny zgodnie ze schematem programu.
| Element | Mammografia | Test HPV HR |
|---|---|---|
| Narząd | piersi | szyjka macicy |
| Rodzaj badania | zdjęcie rentgenowskie | badanie molekularne materiału z wymazu |
| Główny cel | wykrycie zmian w piersi na wczesnym etapie | wykrycie HPV wysokiego ryzyka |
| Standardowy odstęp w programie | 2 lata | 5 lat |
| Co po nieprawidłowym wyniku | dalsza diagnostyka zależna od wyniku | przy HPV dodatnim LBC z tego samego materiału |
| Czy potrzeba skierowania | nie | nie |
W przypadku pobrania materiału z szyjki macicy Narodowy Portal Onkologiczny zaleca odpowiednie zaplanowanie terminu.
Najlepiej zgłosić się nie wcześniej niż cztery dni po zakończeniu miesiączki i nie później niż cztery dni przed przewidywanym kolejnym krwawieniem; przez co najmniej cztery dni przed pobraniem nie należy stosować środków dopochwowych. Badania nie wykonuje się podczas miesiączki.
Profilaktyka nie sprowadza się jednak do wykonywania jak największej liczby badań na własną rękę. Podobną zasadę opisuje materiał o domowych inteligentnych wagach i różnicy między rzeczywistym pomiarem a wynikiem wyliczanym przez algorytm: pojedyncza liczba bez kontekstu nie zastępuje właściwej oceny zdrowia.
Kiedy nie czekać na termin badania profilaktycznego
Program przesiewowy jest przeznaczony przede wszystkim do badań osób, które nie mają objawów wymagających diagnostyki. Jeśli pojawił się niepokojący symptom, nie należy odkładać kontaktu z lekarzem tylko dlatego, że kolejna profilaktyczna mammografia przypada dopiero za kilka miesięcy.
W przypadku piersi konsultacji wymagają między innymi nowy guzek lub zgrubienie, wyciek z brodawki, wciągnięcie brodawki lub skóry, wyraźna zmiana wielkości albo kształtu piersi, owrzodzenie czy nietypowe zmiany skóry.
Przy szyjce macicy sygnałem do diagnostyki mogą być m.in. nietypowe krwawienia między miesiączkami, krwawienie po stosunku, nietypowo obfite miesiączki czy nieprawidłowe upławy. Rak szyjki macicy we wczesnym stadium może jednocześnie przebiegać całkowicie bezobjawowo — i właśnie dlatego badania przesiewowe są wykonywane również u kobiet, które czują się zdrowe.
Warto też oddzielać profilaktykę od samodiagnozy na podstawie internetu. Dobrym przykładem jest „cortisol face” i „cortisol belly” — określenia z mediów społecznościowych, które nie są diagnozą medyczną. W badaniach przesiewowych zasada jest podobna: decyzje powinny wynikać z kryteriów programu, wyniku badania i dalszych zaleceń medycznych, a nie z oceny wyglądu czy braku dolegliwości.
Centralna e-rejestracja zmieniła sposób zapisywania na badania w 2026 roku
Rok 2026 przyniósł istotną zmianę organizacyjną. Od 1 stycznia placówki wykonujące mammografię, test HPV HR oraz pierwsze konsultacje kardiologiczne były stopniowo włączane do centralnej e-rejestracji, a do 1 lipca miały obowiązek się do niej podłączyć. Pacjent może obecnie zapisać się sam przez IKP lub mojeIKP albo zrobić to tradycyjnie — telefonicznie bądź osobiście w placówce, której pracownik wprowadza rezerwację do systemu.
Zmiana ma ograniczyć sytuację, w której pacjent musi samodzielnie dzwonić do wielu poradni, pytając o wolne miejsca. Przy wyszukiwaniu można ustawić obszar, termin i godziny, a system pokazuje pasujące propozycje.
Ministerstwo Zdrowia zdecydowało również o wysyłaniu bardziej spersonalizowanych przypomnień. W drugiej połowie sierpnia 2026 roku pierwsze informacje o możliwości bezpłatnej mammografii miało otrzymać około 35 tys. kobiet przez SMS i blisko 25 tys. poprzez powiadomienia mojeIKP.
To wpisuje się w szersze wykorzystanie systemu P1 i narzędzi cyfrowych w ochronie zdrowia. Zmiany technologiczne dotyczą również innych świadczeń — przykładowo od 13 września 2026 roku zmieniły się zasady walidacji niektórych danych na receptach refundowanych, co opisano szczegółowo w materiale o nowych zasadach e-recept i kontroli sposobu zapisywania dawkowania.
Mammografia i HPV przez mojeIKP — najważniejsze informacje w jednym miejscu
Dane z 2026 roku pokazują nietypową sytuację: dostępnych jest wiele bezpłatnych terminów, ale udział w programach pozostaje niski. Mammografia obejmuje obecnie kobiety w wieku 45–74 lata, natomiast profilaktyczny test HPV HR — kobiety 25–64 lata.
Oba świadczenia można zarezerwować bez skierowania, także przez mojeIKP. W przypadku mammografii standardowy odstęp wynosi dwa lata, a przy HPV HR — pięć lat, o ile indywidualna sytuacja i wyniki nie wymagają innego postępowania.
Najprostsza ścieżka jest podobna dla obu badań: mojeIKP → rejestracja na wizyty → umów wizytę lub badanie → wybór programu → lokalizacja i termin → wybór dostępnego miejsca → potwierdzenie.
Jeżeli system pokazuje możliwość zapisania się na badanie, nie trzeba najpierw prosić lekarza o skierowanie ani szukać papierowego zaproszenia.
Pytania i odpowiedzi
Czy mammografia na NFZ jest naprawdę bezpłatna?
Tak. Kobiety spełniające kryteria Programu profilaktyki raka piersi mogą wykonać badanie finansowane przez NFZ bez skierowania. Standardowy program obejmuje kobiety w wieku 45–74 lata, które spełniają kryterium dotyczące poprzedniego badania.
Czy do testu HPV HR potrzebne jest skierowanie od ginekologa?
Nie. W programie profilaktyki raka szyjki macicy skierowanie nie jest wymagane. Program obejmuje kobiety w wieku 25–64 lata spełniające kryteria dotyczące wcześniejszych badań.
Czy tradycyjna cytologia nadal jest podstawowym badaniem w programie NFZ?
Od 1 sierpnia 2026 roku podstawowym badaniem przesiewowym programu jest test HPV HR. Jeśli wynik jest dodatni, z pobranego wcześniej materiału wykonywana jest cytologia płynna LBC.
Czy przez mojeIKP można wybrać konkretną miejscowość?
Tak. Przy rejestracji można wskazać lokalizację lub obszar poszukiwania, a także preferowane dni i godziny. Następnie system prezentuje pasujące dostępne terminy.
Co zrobić, jeśli w aplikacji nie widzę odpowiedniego terminu?
Można rozszerzyć zakres lokalizacji lub dat. Centralna e-rejestracja przewiduje również mechanizm listy oczekujących w sytuacji, gdy w określonym przedziale nie ma terminu odpowiadającego preferencjom pacjentki.
Czy brak objawów oznacza, że mammografia lub HPV nie są potrzebne?
Nie. Badania przesiewowe służą właśnie wykrywaniu nieprawidłowości u osób, które mogą nie mieć żadnych objawów. Wczesny rak piersi oraz rak szyjki macicy mogą rozwijać się bez charakterystycznych dolegliwości.
O tym oraz o innych praktycznych poradach ogrodniczych można przeczytać na naszej stronie. Polecamy również lekturę: Dlaczego nad oknem jest zimno? Skrzynki rolet mogą tworzyć ukryty mostek termiczny